آیا خدا نیاز به واسطه دارد؟ بحث توکل و توسل به محمد و خاندان او از انحرافات جدی‌ای است که شیعه- پس از حقانیت نخستین- گرفتار آن شد.

دلایل شیعه برای میان قرار دادن خاندان رسول بر محور ارتباط عاطفی دور می‌زند. آن‌ها می‌گویند قضیه شفاعت مانند این است که فردی حقیر بخواهد نزد بزرگی برود، شاید حرف او خریدار نداشته باشد، او شخص سومی را که برای هر دو طرف عزیز است، واسطه می‌کند تا حاجتش برآورده شود. یا مثال می‌زند که فرزند برای رسیدن به مراد، مادر را واسطه قرار می‌دهد.

بالاندن عشق به خاندان رسول و امید به شفاعت آنان بستن، منطقی در این حدود دارد؛‌ اما، به راستی آیا این طرز تفکر صحیح است؟

برای پاسخ به هر ادعایی از این دست باید دید خدایی که برای او واسطه را لازم می‌شمرند، واسطه بردار است یا خیر؟

در این زمینه،‌ سوره حمد برهانی قاطع دارد؛ و آن ماهیت رب بودن خدا و ویژگی‌های ملحق به آن است، که خدا را بی‌نیاز از واسطه می‌کند. در این سوره آورده شده:

• خداوند رب همه مخلوقات است؛ یعنی همانند صحابه خود پیامبر نیز از لحظه بسته شدن نطفه تا زمان مرگ تحت پرورش خداوند قرار داشته است. و این وجه بی‌نقص خداوند در آغاز سوره حمد مورد تجلیل قرار می‌گیرد: الحمد لله رب العالمین.

در حقیقت، مثل هستی مانند زمین کشاورزی است که خداوند زارع آن است و هر گیاهی را در حد لیاقت گیاه مورد توجه قرار داده و به سرنوشتش رهنمون می‌کند.

• ویژگی رب، پرورندگی تنها نیست، بلکه او برترین بخشنده و مهربان‌ترین مهربانان است.

• ویژگی دیگر رب حاکمیت رای و نظر او بر تعیین سرنوشت مخلوقات در روز جزاء است.

این سه گانه (سرنوشت ساز بودن، محبت و حاکمیت) باعث می‌شود تا مسلمانان رو به سوی او آورند تا ربشان آنان را در مسیر درست بپرورد و ببالاند، نه آن که رها کننده‌شان به مسیر گمراهی و تیره‌روزی باشد.

در دربار خداوند در صورتی می‌شد به دنبال واسطه گشت که در این دربار بهترین واسطه خود خدا نباشد. رب خواهان آن است که رو به سوی او آورده شده و از خود او هدایت طلبیده شود.

در این زمینه،‌ سوره حمد برهانی قاطع دارد؛ و آن ماهیت رب بودن خدا و ویژگی‌های ملحق به آن است، که خدا را بی‌نیاز از واسطه می‌کند.